Energiehubs: kansen voor duurzame en weerbare energievoorziening ondanks netcongestie

Omstandigheden veranderen

Geopolitiek en de energietransitie hervormen fundamenteel de omstandigheden waaronder organisaties opereren. In heel Europa lijken er drie structurele ontwikkelingen samen te komen:

1. Netcongestie (infrastructuur ontoereikend);

2. Perioden van schaarste (tekort aan grondstoffen);

3. Een toenemend risico op stroomuitval (klimaat- en geopolitieke dreigingen).

Wat ooit een stabiel en grotendeels onzichtbaar systeem was, wordt steeds meer beperkt, volatieler en minder voorspelbaar. Voor organisaties met kritieke bedrijfsprocessen is energie daarom niet langer een vanzelfsprekende zaak, maar potentieel een direct risico voor de bedrijfscontinuïteit.

De meeste organisaties beschouwen energie nog steeds als een operationele aangelegenheid. Die aanpak weerspiegelt de realiteit niet langer. Nieuwe gebouwen, elektrificatie van processen en digitale infrastructuur vereisen meer capaciteit, terwijl de beschikbaarheid niet meer vanzelfsprekend is. Tegelijkertijd wordt van organisaties steeds vaker verwacht dat ze actief hun eigen veerkracht beheren door middel van activa, flexibiliteit en controle. Dit blijkt ook uit de Wet Weerbaarheid Kritieke Entiteiten die later dit jaar ingaat.

Slim lokaal biedt operationele ruimte

Individuele oplossingen bieden slechts een gedeeltelijk antwoord. Stand-alone generatoren, batterijen of speciale aansluitingen zijn kostbaar, inefficiënt en bieden beperkte zekerheid op de lange termijn. De onderliggende uitdaging is systemisch en vereist in bijna alle gevallen coördinatie op een gebouwoverstijgend niveau. In deze context zien we ook vanuit de netbeheerders en warmtebedrijven een verschuiving ontstaan van een nationale/regionale infrastructuur naar een meer lokale infrastructuur.

Een collectief energiesysteem - een energiehub of een slim lokaal netwerk - kan deelnemende organisaties in staat stellen capaciteit te delen, vermogenspieken te dempen door vraag en aanbod te coördineren en gezamenlijk flexibiliteit in te zetten. Dit creëert operationele ruimte binnen de bestaande netbeperkingen en versterkt de veerkracht van alle deelnemende organisaties. De ervaring van EnergieRijk Den Haag leert dat deze gebouwoverstijgende benadering oplossingen binnen bereik brengt die meerwaarde heeft voor organisaties en anders niet mogelijk zouden zijn geweest.

Voordelen energiehub

Voor organisaties vertaalt dit zich in concrete strategische voordelen:

• Waarborgen van continuïteit: verhoogde weerbaarheid zodat bedrijfskritische processen kunnen worden voortgezet tijdens netstoringen of -uitval.
• Mogelijk maken van duurzame groei: capaciteit creëren voor uitbreiding en elektrificatie die het huidige net niet kan accommoderen.
• Beheersen van kosten: vermindering van verbruik en gecontracteerde capaciteit en gedeelde investeringen in opslag en back-upinfrastructuur.
• Emissiereductie: minder verbruik en efficiënter gebruik van collectieve back-upsystemen, wat resulteert in lagere emissies dan meerdere individuele installaties.

ERDH-onderzoek en aanpak

Om de haalbaarheid en waarde van energiehub te beoordelen, wordt in samenwerking met gebouweigenaren binnen het EnergieRijk Den Haag-programma onderzoek uitgevoerd als basis voor toekomstige investerings- en risicobeheerbeslissingen. Op basis van de eerste uitkomsten hebben we een prioriteitenlijst gemaakt. En zijn we tot de selectie gekomen van zeven focusgebieden die nu verder worden uitgewerkt. De ERDH-Kansenkaart geeft hierbij inzicht in de mogelijkheden.

Het onderzoek in de focusgebieden betreft:

• Het ophalen van een beperkte set energiegegevens, waaronder het elektriciteitsverbruik en de spreiding per uur/dag/week;
• Het verkrijgen van gegevens over verwarming- of gasverbruik per uur/dag/week;
• Het verzamelen van gegevens over de aansluitcapaciteit, en de gecontracteerde transportcapaciteit;
• Het in beeld brengen van de inrichting van de installaties en eventuele plannen voor uitbreiding daarvan of plannen voor elektrificatie;
• Het in kaart brengen van de energievraag voor het cluster van gebouwen in de omgeving met hierbij gelijktijdigheid en de mogelijkheden van delen van energie;
• Indien van toepassing, het inventariseren van gegevens over lokale energieopwekking zonnepanelen, beschikbaarheid van Warmte-Koude-Opslag, laadinfrastructuur voor elektrische auto’s en energiebeheersystemen en plannen voor toekomstige uitbreiding;
• Bepalen mogelijke opties voor de opzet van de energiehub en selecteren voorkeursscenario door middel van een multi-criteria analyse;
• Indien van toepassing, het doen van een Total Cost of Ownership (TCO) analyse voor het voorkeursscenario.

Alle gedeelde gegevens worden strikt vertrouwelijk behandeld en zo nodig verwerkt onder de geheimhoudingsovereenkomst (NDA). Opgevraagde gegevens worden uitsluitend gebruikt voor onderzoek en worden niet gedeeld met derden.

Op basis van ons onderzoek wordt een helder en op feiten gebaseerd beeld gegeven van de blootstelling van organisaties aan energierisico's, evenals de potentiële voordelen van een collectieve aanpak op het gebied van continuïteit, kosten en strategische flexibiliteit. Ook worden op basis van de gezamenlijke energievraag gekeken naar mogelijke oplossingen die in verschillende scenario’s worden uitgewerkt in een Flexscan. Op deze manier ontstaat er een Energie Masterplan voor het betreffende focusgebied. De realisatie van de eerste binnenstedelijke energiehub Parnassusplein is inmiddels een feit. Ondertussen werken we de mogelijkheden in de focusgebieden uit.

Meer weten?

Meer weten over onze aanpak: mail naar postbus.erhd@rijksoverheid.nl